Bracia na Nowogródczyźnie i w Zalesiu

Bracia kurkowi, którym przewodniczył król Adam Rajpold ,,Casmirus”,  odbyli sentymentalną podróż, zwiedzając na Białorusi ważne miejsca znane z kart historii Rzeczpospolitej. Dwa z nich związane są z postaciami wybitnych twórców - Nowogródek jako miejsce dzieciństwa Adama Mickiewicza, narodowego wieszcza, autora ,,Pana Tadeusza” oraz Zalesie, posiadłość rodowa księcia Michała Kleofasa Ogińskiego, kompozytora i działacza niepodległościowego, który zasłynął na całym  świecie polonezem a-moll ,,Pożegnanie Ojczyzny”. To właśnie temu twórcy przypisywano autorstwo melodii,,Mazurka Dąbrowskiego”.

Adama Mickiewicza upamiętnia ekspozycja prezentowana w centrum Nowogródka, miasta promieniującego niegdyś na całą Litwę. W nowogrodzkim kościele farnym pw. Przemienienia Pańskiego, nazywanym również Farą Witoldową (Białą Farą) , odbył się w roku 1422 ślub króla Władysława Jagiełły z Sonką (Zofią) Holszańską, przyszłą matką królów Władysława Warneńczyka i Kazimierza Jagiellończyka. Tutaj też 12 lutego 1799 został ochrzczony Adam Mickiewicz. Do historii nowogrodzkiej fary dopisała tragiczny rozdział najnowsza historia. W kościele znajduje się miejsce pochówku 11 zakonnic ze zgromadzenia sióstr nazaretanek, które w lipcu 1943 roku ofiarowały swoje życie za 120 zakładników wyznaczonych do rozstrzelania. Egzekucję nazaretanek Niemcy przeprowadzili 31 lipca 1943 roku w pobliskim lasku. Jako męczenniczki zakonnice z Nowogródka zostały beatyfikowane przez Jana Pawła II podczas obchodów Wielkiego Jubileuszu Roku 2000.

Nad kościołem górują na stromym zboczu ruiny średniowiecznego zamku. Miejsce to związane jest z początkami państwa litewskiego. Tam litewski władca Mendog (Mindauskas) przyjął chrzest i koronował się w roku 1253 na króla Litwy. Prowadzone na zamkowym wzgórzu prace rekonstrukcyjne mają na celu jedynie zachowanie reliktów budowli. To tylko jeden z przykładów troski, jaką otacza się dziś na Białorusi odnowę ocalałych zabytków. Pozytywnym przykładem może być rewitalizacja pałacu Ogińskich w Zalesiu, który został odrestaurowany przy finansowym wsparciu unijnego Programu Współpracy Transgranicznej ,,Łotwa-Litwa-Białoruś". Prace przeprowadzono kosztem ponad 200 tys. euro ze środków Komisji Europejskiej oraz 25 tys. euro ze środków białoruskich władz lokalnych. 25-hektarowy majątek należy dziś do rejonu smorgońskiego. Ekspozycja pałacowa, prezentowana przez przewodników w strojach z epoki, obejmuje wiele bardzo interesujących dokumentów dotyczących rodziny Ogińskich.

Janusz Michalczak